Phật viện Đồng Dương: Di sản Champa và tinh hoa Phật giáo

Phật viện Đồng Dương – công trình tôn giáo hơn 1.000 năm tuổi nằm trên bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng – đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử khi đề xuất đưa vào "hành lang di sản Champa" được đưa ra vào tháng 5/2026. Đề xuất này không chỉ là một quyết định hành chính, mà còn là câu chuyện về sự giao thoa giữa di sản Champa, di sản Phật giáo và tinh thần bảo tồn trong thời đại mới.

Phật viện Đồng Dương: Nối liền di sản Champa và tinh hoa Phật giáo Việt Nam — Ảnh minh họa có watermark ZenTam — source

Di sản đa tầng: Từ Champa tới Phật giáo

Phật viện Đồng Dương được xây dựng vào thời kỳ cuối của vương quốc Champa, khi nền văn hoá Champa đang tiếp nhận và hòa nhập các yếu tố Phật giáo. Kiến trúc chùa còn giữ lại những nét đặc trưng của kiến trúc Champa – cột đá khảm, mái ngói rêu phong – xen lẫn với các yếu tố Phật giáo truyền thống như tượng Phật, bức tường khắc kinh điển. Việc đưa chùa vào hành lang di sản Champa sẽ khẳng định vai trò của nó như một cầu nối lịch sử, giúp du khách hiểu rõ hơn về quá trình giao thoa văn hoá ở miền Trung Việt Nam.

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá

Theo báo Vietnam.vn, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý di sản đã đề ra kế hoạch bảo tồn toàn diện, bao gồm khôi phục các công trình hư hỏng, lắp đặt hệ thống chiếu sáng tiết kiệm năng lượng và xây dựng trung tâm thông tin du lịch. Đồng thời, việc đưa chùa vào hành lang di sản sẽ mở ra nguồn tài trợ quốc tế, giúp nâng cao năng lực bảo quản và giáo dục cộng đồng về giá trị lịch sử của Đảo Sơn Trà.

Thách thức an ninh và bảo vệ tài sản

Trong bối cảnh bảo tồn, an ninh vẫn là một vấn đề nhạy cảm. Vào tháng 9/2025, một đoạn video cho thấy kẻ trộm lẻn vào chùa Phật Bửu – một công trình lân cận – đã lấy cắp chuông đồng ở chánh điện. Sự việc này làm dấy lên lo ngại về việc bảo vệ các hiện vật quý giá tại Phật viện Đồng Dương. Các nhà quản lý hiện đang tăng cường hệ thống camera, đào tạo nhân viên bảo vệ và hợp tác chặt chẽ với cơ quan công an địa phương để ngăn ngừa các hành vi xâm phạm.

Giá trị tinh thần trong thời đại hiện đại

Trong khi các dự án bảo tồn vật chất đang được triển khai, một nghiên cứu của Trí Thức VN (tháng 11/2025) cho thấy thiền định – một trong những thực hành cốt lõi của Phật viện – có khả năng thay đổi biểu hiện gen theo hướng tích cực, hỗ trợ sức khỏe tâm thần và thể chất. Điều này không chỉ làm phong phú thêm ý nghĩa của việc bảo tồn không gian tu hành, mà còn tạo ra một cầu nối giữa khoa học hiện đại và truyền thống Phật giáo, thu hút giới trẻ và các nhà nghiên cứu tới tham quan, thực hành tại Đồng Dương.

Hành lang di sản Champa: Cơ hội cho du lịch bền vững

Hành lang di sản Champa, dự kiến sẽ kết nối các di tích từ Đà Nẵng tới Quảng Nam, hứa hẹn mang lại luồng khách du lịch mới, đồng thời giảm áp lực lên các điểm tham quan quá tải. Phật viện Đồng Dương, với vị trí đắc địa, không chỉ là điểm dừng chân mà còn là nơi du khách có thể trải nghiệm không gian yên bình, tham gia các buổi thiền định và học hỏi về lịch sử đa văn hoá của miền Trung.

Kết luận: Bảo tồn – Giáo dục – Phát triển

Việc đưa Phật viện Đồng Dương vào hành lang di sản Champa không chỉ là một quyết định quản lý di sản, mà còn là lời khẳng định về tầm quan trọng của việc bảo tồn những giá trị tinh thần và lịch sử sâu sắc. Khi các nỗ lực bảo tồn vật chất, an ninh và nghiên cứu khoa học đồng hành, chùa sẽ trở thành biểu tượng sống động của sự hòa hợp giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và đổi mới. Đây là cơ hội để Phật viện Đồng Dương không chỉ được bảo tồn mà còn phát huy, góp phần vào việc xây dựng một du lịch bền vững, giáo dục sâu sắc và nâng cao nhận thức về di sản văn hoá cho thế hệ tương lai.