Ngày về cõi Phật của bậc minh sư Tổ Đạo: 60 năm tưởng niệm Đại lão Hòa thượng Thích Đôn Hậu

Sáng 7 tháng 5 năm 2026, nhằm ngày 21 tháng 3 năm Bính Ngọ, tại Quốc tự Thiên Mụ — ngôi cổ tự trên 400 năm tuổi nằm bên bờ sông Hương — không khí trang nghiêm và thấm đẫm nét từ bi của một buổi lễ tưởng niệm đã quy tụ hàng trăm Tăng Ni, Phật tử. Họ có mặt để cùng nhau ôn lại cuộc đời và sự nghiệp của Đại lão Hòa thượng Thích Đôn Hậu, vị minh sư thuộc đời thứ 8 Thiền phái Liễu Quán, người đã về cõi Phật cách đây tròn 60 năm.

Lời huyền ký từ Tổ và con đường hoằng pháp

Sinh năm 1905 tại làng Xuân An, tỉnh Quảng Trị, thế danh Diệp Trương Thuần trong một gia đình có truyền thống Nho học, nhưng cuộc đời ngài đã rẽ sang một hướng khác. Cha ngài, cụ Diệp Văn Kỷ — một lương y nổi tiếng — sau cũng xuất gia tu hành và trở thành người khai lập chùa Long An. Mẹ ngài, cụ Nguyễn Thị Cựu, mất sớm khi ngài mới lên 9.

Năm 7 tuổi, Tổ Tâm Tịnh — vị cao tăng mà sau này ngài quy y — về quê thăm và nhìn thấy bé Thuần có diện mạo khôi ngô, bèn huyền ký rằng đứa trẻ này sẽ đi con đường xuất thế. Lời tiên đoán ấy đã lay động tâm hồn một thanh niên trí thức, khiến ngài từ bỏ con đường khoa cử để theo tiếng gọi từ bi.

Năm 19 tuổi (1923), ngài đảnh lễ Tổ Tâm Tịnh tại chùa Tây Thiên, chính thức bước vào cuộc đời tu. Một năm sau, nhờ học hạnh kiêm tốn, ngài được đặc cách thọ tam đàn Cụ túc tại Giới đàn chùa Từ Hiếu — một vinh dự hiếm có cho vị Sa di trẻ.

Từ giảng đường Tây Thiên đến phong trào chấn hưng

Tuổi trẻ của Hòa thượng Đôn Hậu gắn liền với hành trình học hỏi không ngừng nghỉ. Ngài theo học tại Trường Phật học Thập Tháp (Bình Định) dưới sự hướng dẫn của Tổ Phước Huệ, rồi tiếp tục chương trình Đại học Phật giáo tại chính Tây Thiên — nơi Tổ Phước Huệ được cung thỉnh ra làm giáo thọ sau khi Hội An Nam Phật học ra đời (1932).

Ngay từ lúc còn ngồi ghế Đại học, ngài đã được mời làm giảng sư. Tốt nghiệp năm 1936, ở tuổi 32, ngài trở thành giáo sư cho Phật học đường Báo Quốc, Luật sư cho Sơn môn Thừa Thiên và là giảng sư nòng cốt của Hội An Nam Phật học. Khắp các tỉnh miền Trung, nhất là Đà Nẵng, Quảng Nam, tiếng thuyết giảng của ngài đã lay động hàng ngàn tâm hồn.

Năm 1940 và 1942, ngài hai lần sang Lào thuyết giảng cho cộng đồng Việt kiều, đàm đạo cùng vua Sãi và tham lễ tại các trung tâm Phật giáo vương quốc này. Không chỉ giỏi về kinh sách, ngài còn mở rộng tầm nhìn ra ngoài biên giới.

Biến cố lịch sử và tinh thần bất khuất

Sau Cách mạng tháng 8, năm 1945, ngài thay thế bác sĩ Tâm Minh — Lê Đình Thám giữ chức Chánh Hội trưởng Hội An Nam Phật học (Thừa Thiên) và nhận trụ trì Quốc tự Linh Mụ — một di tích lịch sử quan trọng bậc nhất của cố đô. Năm 1946, ngài được suy tôn làm Chủ tịch Phật giáo Liên hiệp Trung bộ.

Nhưng thử thách lớn nhất chưa dừng lại. Năm 1947, theo quy luật của thời cuộc, chùa Linh Mụ cũng không thoát khỏi sự tàn phá của chiến tranh. Ngài bị quân Pháp bắt, tra tấn dã man. Trong một hồi kinh hoàng, ngài bị buộc phải tự đào huyệt chôn mình, súng chĩa vào ngực, chỉ còn chờ một lệnh. May nhờ bà Từ Cung — mẹ vua Bảo Đại — can thiệp, ngài mới thoát chết.

Câu chuyện ấy không chỉ là bi kịch cá nhân mà phản ánh biết bao mất mát của những ngôi chùa, những vị Tăng sĩ trong giai đoạn đất nước chìm trong khói lửa. Với ngài, đó là bài học về sức mạnh từ bi giữa muôn vàn khổ đau.

Nghi lễ trang nghiêm dưới mái chùa Thiên Mụ

Trở lại buổi sáng tưởng niệm ngày 7 tháng 5. Tại bảo tháp của ngài trong khuôn viên Quốc tự Thiên Mụ, chư Tăng Ni và Phật tử đã thành tâm dâng hương, nhiễu tháp — nghi thức thể hiện lòng tôn kính đối với bậc Tôn sư đã khuất. Di ảnh của ngài được thiết trí trang trọng tại chánh điện, và đúng 9 giờ 30 phút, chư tôn đức cử hành lễ cúng ngọ theo nghi thức thiền môn — một phong cách nghi lễ đặc trưng của Phật giáo cố đô Huế.

Tham dự buổi lễ có đại diện Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ban Thường trực Ban Trị sự GHPGVN TP.Huế cùng chư Tăng Ni từ khắp các tự viện trong vùng. Sự hiện diện của hàng loạt chư tôn giáo phẩm cho thấy vị thế trọng đại của Đại lão Hòa thượng Thích Đôn Hậu trong lòng hàng phật tử miền Trung.

Ý nghĩa tưởng niệm trong bối cảnh Phật giáo Việt Nam hôm nay

60 năm sau ngày viên tịch, ký ức về Hòa thượng Đôn Hậu vẫn được gìn giữ qua những nghi lễ như thế này. Không chỉ là tưởng nhớ một cá nhân, buổi lễ còn là dịp để thế hệ đi sau ôn lại trang sử vàng của Phật giáo Việt Nam thế kỷ 20 — thời kỳ mà những bậc cao tăng như ngài đã dùng cả đời mình để hoằng pháp, chấn hưng và bảo vệ chốn thiêng liêng.

Đối với Phật giáo Huế nói riêng và cộng đồng Phật tử Việt Nam nói chung, Đại lão Hòa thượng Thích Đôn Hậu là tấm gương về lòng từ bi, kiên cường và sự tận tuỵ với đạo pháp. Ngài đã sống qua những thăng trầm của lịch sử, từ con đường kinh sách đến những ngày tháng đau thương dưới chế độ thực dân, để rồi mãi mãi về với cõi Phật, để lại di sản mà hậu thế không thể quên.

Mỗi năm, khi hoa sen lại nở bên tháp cổ, nghi lễ tưởng niệm lại được cử hành — như một lời nhắc nhở rằng dòng chảy từ bi ấy vẫn đang tiếp nối, từ thế hệ này sang thế hệ khác, giữa lòng cố đô Huế và khắp nẻo quê hương.

Nguồn tham khảo

• Phật giáo TP.HCM sẽ tổ chức Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 tại 3 lễ đài chính - Giác Ngộ Online — Giác Ngộ Online
• Huế: Lễ tưởng niệm húy nhật Đại lão Hòa thượng Thích Đôn Hậu tại chùa Thiên Mụ - Giác Ngộ Online — Giác Ngộ Online

Bài viết tổng hợp từ 2 nguồn báo Phật giáo Việt Nam. Zentam không chịu trách nhiệm về nội dung gốc tại các nguồn.