Hội thảo 45 năm Phật giáo Hải Phòng đồng hành cùng dân tộc

Sáng ngày 09/05/2026, tại chùa Nam Hải – trụ sở Ban Trị sự GHPGVN thành phố Hải Phòng, hơn một trăm học giả, nhà nghiên cứu và tăng phẩm từ khắp nơi đã cùng ngồi lại trong một không gian đặc biệt. Không phải không gian của một buổi thuyết giảng Phật pháp thông thường, cũng không phải một hội nghị hành chính. Đây là nơi kinh luận Phật học được trình bày bên cạnh nghiên cứu nhân học, nơi Hòa thượng ngồi chung bàn với giáo sư đại học, và nơi những bài tham luận học thuật được đặt dưới sự chứng minh của cả hàng chục vị Tăng lẫn đại diện chính quyền.

Hải Phòng: Hội thảo 45 năm Phật giáo đồng hành cùng dân tộc – Bước chuyển từ tổ chức tôn giáo sang đối tác nghiên cứu — Ảnh minh họa có watermark ZenTam — source

Hội thảo khoa học "Kỷ niệm 45 năm Phật giáo Hải Phòng phát triển đồng hành cùng Dân tộc 1981–2026" diễn ra đúng vào thời điểm cả nước hướng về Đại lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam (07/11/1981–07/11/2026), đồng thời nằm trong chuỗi hoạt động Lễ hội Hoa Phượng Đỏ 2026. Nhưng sâu xa hơn, đây là một tuyên bố ngầm của Phật giáo Hải Phòng: chúng ta không chỉ hành đạo, mà còn có ý thức tự thuật lại hành trình của mình bằng ngôn ngữ khoa học.

Sự trở lại của một vùng đất thiêng

Hải Phòng, với tư cách là thành phố cảng lớn nhất miền Bắc, thường được nhắc đến như một trung tâm kinh tế, giao thông, thương mại. Nhưng bên dưới lớp vỏ hiện đại ấy là một vùng đất mang trong mình chiều dài lịch sử Phật giáo đáng kể. Khi Hòa thượng Thích Thanh Vân – Phó Trưởng ban Thường trực Ban Trị sự GHPGVN thành phố Hải Phòng – trình bày bài tham luận "Phật giáo Hải Dương – 45 năm một chặng đường xây dựng và phát triển", ông đã phần nào lột tả lịch sử của một vùng đất mà danh xưng hành chính đã thay đổi, nhưng dòng chảy đạo phong không hề ngắt quãng.

Điều đáng chú ý là Hải Phòng ngày nay từng thuộc tỉnh Hải Dương – một trong những cái nôi Phật giáo lâu đời nhất vùng Đông Bắc. Các ngôi chùa cổ tại đây không chỉ là điểm tựa tâm linh cho cư dân vùng biển, mà còn gắn liền với những trang sử hào hùng của dân tộc trong các cuộc kháng chiến. Việc Ban Trị sự GHPGVN thành phố Hải Phòng chủ động nhắc lại mối liên hệ với "Hải Dương cũ" trong hội thảo này cho thấy một ý thức di sản mạnh mẽ – đây không chỉ là chuyện của một địa phương, mà là sự nối dài của một truyền thống đạo phong đã được kết tinh qua nhiều thế hệ.

Khi Tăng và học giả ngồi chung bàn

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất của hội thảo là sự hiện diện của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội với vai trò đồng tổ chức. GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng nhà trường, trực tiếp có mặt, cùng với GS.TS Đỗ Quang Hưng – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tôn giáo Việt Nam – người sau đó đã tổng kết toàn bộ hội thảo với góc nhìn của một nhà nghiên cứu lão luyện.

Sự kết hợp này không phải ngẫu nhiên. Trong bối cảnh các di sản Phật giáo ngày càng được quan tâm từ góc độ bảo tồn, giáo dục và văn hóa, việc đưa học thuật vào trong công tác Phật sự đã trở thành một xu hướng tất yếu. Bài tham luận của TS. Đoàn Trường Sơn với chủ đề "Tìm hiểu về quá trình khởi nguồn du nhập Phật giáo xứ Đông – Hải Phòng ngày nay" là một minh chứng: đây không còn là câu chuyện thần thoại tôn giáo, mà là một đề tài nghiên cứu lịch sử cần được kiểm chứng bằng phương pháp học thuật.

Điều này phản ánh một bước tiến quan trọng trong nhận thức của chính Giáo hội: Phật giáo không chỉ là đối tượng của đức tin, mà còn là đối tượng của tri thức. Và tri thức ấy, khi được hệ thống hóa, sẽ trở thành nền tảng cho việc bảo tồn, phát huy và truyền thừa.

Ba mươi năm giáo dục đào tạo: Từ học đường đến Tăng đoàn

Trong 10 bài tham luận được trình bày tại hội thảo, bài tham luận của Hòa thượng Thích Thanh Giác về công tác giáo dục đào tạo tăng tài xuyên suốt 45 năm của GHPGVN tại Hải Phòng chiếm một vị trí đặc biệt. Bởi đằng sau những con số thống kê về khóa tu học, lớp giảng dạy là một câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để một tổ chức tôn giáo vừa giữ được hồn Đạo, vừa đáp ứng được yêu cầu của thời đại mới?

45 năm không phải ngắn. Trong khoảng thời gian ấy, GHPGVN nói chung và Phật giáo Hải Phòng nói riêng đã trải qua nhiều giai đoạn: từ những năm tháng tái thiết sau chiến tranh, qua thời kỳ đổi mới, đến hội nhập quốc tế. Mỗi giai đoạn đặt ra những yêu cầu khác nhau về hình thức đào tạo Tăng tài, từ việc truyền dạy kinh điển cổ điển cho đến việc mở rộng kiến thức về khoa học xã hội, ngoại ngữ, công nghệ thông tin.

Hội thảo lần này cho thấy rằng Giáo hội đã nhận thức rõ: giáo dục Tăng tài không chỉ là việc nội bộ, mà còn là chiến lược dài hạn cho sự phát triển bền vững của Phật giáo Việt Nam. Và khi Đại đức Thích Quảng Nghĩa, Trưởng ban Hoằng pháp GHPGVN thành phố Hải Phòng, lên trình bày tham luận, đó không chỉ là tiếng nói của một chức sắc, mà là tiếng nói của một thế hệ Tăng sĩ đang định vị vai trò của mình trong thế kỷ 21.

Đồng hành cùng dân tộc: Từ khẩu hiệu đến hành động

"Phát triển đồng hành cùng Dân tộc" – khẩu hiệu được đặt ngay trong tiêu đề hội thảo. Nhưng đây không chỉ là một khẩu hiệu đẹp. Hòa thượng Thích Quảng Tùng, Phó Chủ tịch HĐTS GHPGVN, Trưởng ban Trị sự GHPGVN thành phố Hải Phòng, đã nhấn mạnh trong bài phát biểu khai mạc về tinh thần hộ quốc an dân, về khối đại đoàn kết dân tộc, và về sự đóng góp thực chất của Phật giáo trong suốt 45 năm qua.

Đại diện chính quyền cũng có mặt không phải với vai trò khách mời hình thức. Bà Phạm Thị Huyền, Phó Giám đốc Sở Nội vụ thành phố Hải Phòng, và bà Trần Thị Minh Nga, Phó Ban Tôn giáo Chính phủ, đến dự cho thấy mối quan hệ hợp tác thực chất giữa Giáo hội và các cơ quan quản lý nhà nước. Không khí của hội thảo không phải là không khí của một buổi lễ chính trị, mà là không khí của một cuộc đối thoại bình đẳng giữa hai thế giới: thế giới của Đạo và thế giới của Đời, cùng ngồi lại vì lợi ích chung của cộng đồng.

GS.TS Đỗ Quang Hưng, trong phần tổng kết, đã nhắc đến hy vọng Phật giáo Hải Phòng sẽ tiếp tục đồng hành trong công tác an sinh xã hội, các phong trào thi đua yêu nước, bảo vệ Tổ quốc – những lĩnh vực mà hình ảnh "tăng đoàn đồng hành cùng dân tộc" đã trở nên quen thuộc qua nhiều thập kỷ.

Ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một thành phố

Hội thảo không chỉ có ý nghĩa đối với Hải Phòng. Nó đặt ra một mô hình tham chiếu cho các tỉnh thành khác trên cả nước: Một Giáo hội địa phương có thể chủ động tổ chức hội thảo khoa học, mời học giả bên ngoài, để tự vẽ lại bức tranh lịch sử và định vị vai trò của mình trong bối cảnh chung. Đây là một dấu hiệu của sự trưởng thành về mặt tổ chức và ý thức học thuật.

Đặc biệt, khi GS.TS Đỗ Quang Hưng đề cập đến Đại hội đại biểu Phật giáo thành phố Hải Phòng dự kiến tổ chức vào tháng 6/2026, có thể thấy hội thảo này đóng vai trò như một bước chuẩn bị quan trọng: tổng kết thành tựu 45 năm để từ đó định hướng cho chặng đường tiếp theo. Không phải ngẫu nhiên mà trong các tham luận có nhắc đến cả bảo tồn di sản, giáo dục đạo đức, phát triển văn hóa và xây dựng khối đại đoàn kết – những trụ cột mà Đại hội sắp tới sẽ cần phải cụ thể hóa thành chương trình hành động.

Với góc nhìn của Zentam, Hải Phòng trong bản đồ Phật giáo Việt Nam không chỉ là một điểm đến của dòng tăng lữ, mà là một địa danh mang trong mình sứ mệnh kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa Đạo và Đời. Hội thảo lần này là một lời nhắc nhở rằng Phật giáo Việt Nam, dù hoạt động trong mọi hoàn cảnh lịch sử, vẫn không ngừng tự vấn, tự chuyển mình và hướng về tương lai.