Trưởng lão Hòa thượng Thích Giác Tường: Ngọn đèn thiền không tắt của hệ phái Khất sĩ

Vào lúc 7 giờ sáng ngày 8-5, tại pháp viện Minh Đăng Quang (phường Bình Trưng, TP.HCM), khói hương nghi ngút bay lên giữa nền trời xanh trong lành. Chư tôn giáo phẩm Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự, Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM, đại diện hệ phái Khất sĩ và hàng nghìn Phật tử đã quy tụ về đây trong một buổi lễ trang nghiêm và đầy xúc động — Lễ truy niệm, phụng tống kim quan Trưởng lão Hòa thượng Thích Giác Tường về nơi trà-tỳ.

Ngài đã an nhiên thâu thần viên tịch vào lúc 20 giờ 25 phút ngày 4-5-2026, sau 97 năm trụ cõi ta bà và 67 năm hạ lạp tu hành. Sự ra đi của Trưởng lão không chỉ là mất mát của hệ phái Khất sĩ hay Giáo hội Phật giáo Việt Nam, mà còn là sự khép lại của một chương lịch sử — thời kỳ những bậc tôn túc trụ cột đầu tiên, những người đã cùng nhau gầy dựng nên ngôi nhà Phật giáo hiện đại.

Người con miền sông nước về với đạo tràng

Trưởng lão Hòa thượng Thích Giác Tường, thế danh Nguyễn Văn Khảm, sinh ngày 25-3-1930 tại Rạch Bà Khôi, ấp Phú An, tổng An Mỹ, quận Châu Thành, tỉnh Sa Đéc — vùng đất thuộc Đồng Tháp ngày nay, nơi con sông Tiền uốn lượn qua những cánh đồng lúa bạt ngàn và những vườn cây ăn trái xanh tốt quanh năm.

Ngay từ thuở nhỏ, ngài đã được Tổ sư Minh Đăng Quang — vị sáng lập hệ phái Khất sĩ — thọ ký pháp danh Giác Tường. Đạo pháp như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt từ thuở hồng hoang, dẫn dắt người thanh niên miền sông nước Đồng Tháp bước vào con đường tu tập. Năm 1954, ngài chính thức xuất gia tại tịnh xá Ngọc Quang dưới sự chứng minh của Trưởng lão Giác Như, mở đầu cho một hành trình hoằng pháp đầy ý nghĩa.

Từ Sa Đéc đến Vĩnh Long, từ Vĩnh Long đến Cần Thơ — hành trình tu học của ngài gắn liền với dòng chảy sông Mekong và các tịnh xá nằm dọc theo bờ sông. Năm 1954, ngài thọ Sa-di giới tại tịnh xá Ngọc Viên (Vĩnh Long). Đến năm 1958, ngài tiếp tục thọ Cụ túc giới tại tịnh xá Liên Trung (Cần Thơ), hoàn thiện bước chân tu tập trên con đường xuất gia.

Bóng đại thụ nơi thành lập Giáo hội Tăng-già Khất sĩ

Năm 1964 trở thành mốc son đánh dấu bước ngoặt trong cuộc đời tu tập và hoằng pháp của Trưởng lão Thích Giác Tường. Khi Hòa thượng Pháp sư Thích Giác Nhiên vận động ngài cùng Hòa thượng Thích Giác Nhu đệ đơn xin sáng lập Giáo hội Tăng-già Khất sĩ Việt Nam, ngài đã không ngần ngại gánh vác trọng trách. Dù chỉ một năm sau, năm 1966, giấy phép thành lập được chính thức thông qua, hành trình để có được ngày đó đã trải qua bao năm tháng chuẩn bị âm thầm.

Trong ngôi nhà Giáo hội non trẻ, Hòa thượng Pháp sư Thích Giác Nhiên nhận lãnh trách nhiệm Tổng Trị sự trưởng, còn Trưởng lão Thích Giác Tường đảm nhận vai trò Phó Tổng Trị sự — một vị trí đòi hỏi sự nhiệt huyết, kiên trung và tinh thần trách nhiệm cao độ. Ngài đã cùng các bậc tiền bối vun đắp, xây dựng nền móng cho hệ phái Khất sĩ, giữ vững hạnh thanh bần đơn giản — lối sống mà Tổ sư Minh Đăng Quang đã truyền dạy.

Suốt hơn sáu thập kỷ, dù đảm nhận cương vị Ủy viên Thường trực Hội đồng Chứng minh GHPGVN và Chứng minh Đạo sư hệ phái Khất sĩ, ngài vẫn luôn tĩnh tại, không vướng bận lợi danh hay quyền vị. Ngài một lòng kiên trung với đường lối của Tổ Thầy, thủy chung với hạnh Khất sĩ thanh bần — điều mà ngài đã sống và thực hành mỗi ngày trong suốt 67 năm hạ lạp.

Lễ truy niệm — lần tiễn biệt cuối cùng

Sáng hôm đó, trước khi kim quan rời Giác linh đường, Hòa thượng Thích Minh Thành, Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Phật học VN, đã cung tuyên tiểu sử cố Trưởng lão. Tiếng văn tánh trầm mặc vang lên, nhắc nhở mọi người về cuộc đời cống hiến không mệt mỏi của ngài cho đạo pháp và dân tộc.

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, Chủ tịch Hội đồng Trị sự, thay mặt Trung ương Giáo hội đọc lời tưởng niệm truy tán công hạnh. Trong lời tưởng niệm, ngài nhấn mạnh: "Bằng hạnh nguyện vô ngã vị tha, Trưởng lão Hòa thượng đã nỗ lực hoằng dương Phật pháp không mệt mỏi. Đặc biệt, trong công tác Phật sự của Giáo hội và hệ phái, Trưởng lão Hòa thượng luôn hưởng ứng với tinh thần trách nhiệm cao, ủng hộ Phật pháp, đào tạo Tăng tài cho Giáo hội, góp phần phụng sự nhân sinh, phát triển xã hội phồn vinh văn minh hạnh phúc, xây dựng và trang nghiệm Tịnh độ tại nhân gian."

Trưởng lão Hòa thượng Thích Giác Giới, Phó Thư ký Hội đồng Chứng minh, Giáo phẩm Chứng minh hệ phái Khất sĩ, trong niềm xúc động sâu sắc, đã dâng điếu văn truy niệm của hệ phái. Ngài nói: "Sự viên tịch của ngài là một mất mát lớn lao đối với hệ phái Khất sĩ và Giáo hội; nhưng những gì ngài đã sống, đã dạy, đã trao truyền, vẫn tiếp tục lan tỏa âm thầm và bền bỉ, như ngọn đèn thiền không tắt, như dòng suối pháp không ngừng."

Đại sự hiện diện — tinh thần đoàn kết Tăng già

Lễ truy niệm còn có sự hiện diện đông đảo của chư vị Trưởng lão trong Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự, các Ban, Viện Trung ương, Văn phòng I, II TƯGH, Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh thành lân cận. Hòa thượng Thích Giác Toàn, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học VN, Trưởng ban Thường trực Giáo phẩm hệ phái Khất sĩ; Hòa thượng Thích Lệ Trang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Nghi lễ Trung ương, Trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.HCM; cùng đại diện chính quyền, các sở, ban ngành TP.HCM và địa phương sở tại cũng có mặt trong buổi lễ trang nghiêm này.

Sự có mặt của hàng trăm chư tôn đức từ khắp nơi không chỉ là nghi thức tôn trọng, mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết Tăng già — một giá trị cốt lõi mà Trưởng lão Thích Giác Tường đã dành cả đời để gìn giữ và truyền dạy. Hòa thượng Thích Giác Pháp, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó Thường trực Ban Thường trực Giáo phẩm hệ phái Khất sĩ, thay mặt môn đồ pháp quyến dâng lời cảm niệm chư tôn đức, các cấp chính quyền và toàn thể Phật tử đã về tham dự.

Di sản và ý nghĩa với Phật giáo Việt Nam

Trong bối cảnh Phật giáo Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển giao thế hệ, sự ra đi của Trưởng lão Thích Giác Tường mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Ngài là một trong những cột trụ cuối cùng của thế hệ sáng lập — những vị đã trực tiếp chứng kiến và tham gia xây dựng Giáo hội Phật giáo Việt Nam từ những ngày đầu tiên.

Với hệ phái Khất sĩ, sự ra đi của ngài để lại khoảng trống lớn nhưng cũng là lời nhắc nhở về giá trị của hạnh nguyện mà Tổ sư Minh Đăng Quang đã khai sáng. Hạnh Khất sĩ — lối sống phạm hạnh, thanh bần, đi khất thực, không tích trữ — đã được Trưởng lão Thích Giác Tường thực hành suốt 67 năm như một lời thực chứng sinh động cho đạo pháp.

Như lời Hòa thượng Thích Giác Giới đã nói, ngài như "ngọn đèn thiền không tắt". Dù thân xác ngài đã về với cát bụi, nhưng tấm gương tu hành, hạnh nguyện vô ngã vị tha và tinh thần kiên trung với đạo pháp sẽ mãi là ngọn đèn soi sáng cho hàng hậu học đi sau. Dòng suối pháp mà ngài đã góp phần xây dựng sẽ tiếp tục chảy, nuôi dưỡng bao thế hệ Phật tử trên con đường hoằng pháp độ sanh.

Kết: Cõi Ta bà mất đi một bậc tòng lâm thạch trụ

Khi kim quan Trưởng lão Hòa thượng Thích Giác Tường rời pháp viện Minh Đăng Quang trong làn khói hương nghi ngút, hàng nghìn người đứng hai bên đường để tiễn biệt bậc tôn túc về nơi trà-tỳ. Không có tiếng khóc than, chỉ có tiếng tụng kinh, tiếng mõ trầm mặc vang lên giữa buổi sáng mùa hè nóng nực. Đó là cách Tăng Ni, Phật tử tiễn biệt một vị Tăng sĩ đã sống trọn vẹn đời mình cho đạo pháp, dân tộc và chúng sanh.

Trong mùa Xuân năm Bính Ngọ 2026 này, cõi Ta bà đã mất đi một "bóng đại thụ tòng lâm" như cách chư tôn đức vẫn gọi — một vị đã che chở, rợp mát cho biết bao thế hệ tu hành. Nhưng cây đã chết, hạt giống đã gieo, và dưới gốc cây cũ, những mầm non vẫn đang tiếp tục vươn lên. Đó là sự tiếp nối mà bất kỳ ai theo con đường Phật pháp đều mong mỏi — một ngày nào đó, những hạt giống ấy sẽ thành cây đại thụ, lại che chở cho đời sau.

"Trang nghiệm Tịnh độ tại nhân gian" — lời kết trong lời tưởng niệm của Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn. Với Trưởng lão Thích Giác Tường, cõi Tịnh độ không phải là nơi xa xôi, mà là điều ngài đã kiến tạo mỗi ngày qua cách sống, cách tu, cách đối nhân xử thế. Và giờ đây, khi ngài viên tịch, Tịnh độ ấy vẫn còn đó, trong tâm của mỗi người đã từng được nghe danh, được gặp mặt, được thọ giáo nơi ngài.

Nguồn tham khảo

• Lễ truy niệm, phụng tống kim quan Trưởng lão Hòa thượng Thích Giác Tường đến nơi trà-tỳ — Giác Ngộ Online

Bài viết tổng hợp từ 1 nguồn báo Phật giáo Việt Nam. Zentam không chịu trách nhiệm về nội dung gốc tại các nguồn.