Phật Tích mùa xuân: Dòng người trảy hội bên báu vật ngàn năm

Sáng mùng 4 Tết, khi sương mai còn đọng trên những cánh hoa mẫu đơn ven cổ tích, dòng người từ khắp nơi đã len lỏi qua những con đường dẫn về xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Không phải một đoàn đi theo đoàn, mà là một dòng chảy tự nhiên — có cụ già tay nắm tay cháu, có đôi vợ chồng trẻ bồng bếm con nhỏ, có những gương mặt quen thuộc trở lại năm nọ. Họ cùng hướng về một đích đến duy nhất: chùa Phật Tích — nơi lưu giữ hai bảo vật quốc gia và cũng là nơi mở màn cho toàn bộ mùa lễ hội đầu xuân trên mảnh đất Kinh Bắc.

Phật Tích — cái nôi Phật giáo giữa vùng trống đồng

Chùa Phật Tích không đơn thuần là một ngôi chùa. Xuyên suốt lịch sử hơn nghìn năm, nơi đây được coi là trung tâm Phật giáo lớn nhất của vùng Bắc Ninh — Kinh Bắc, vùng đất nổi tiếng với truyền thống hiếu học và đời sống tâm linh phong phú. Ngôi chùa được xây dựng từ thời nhà Lý, trên một vùng đất mà Phật giáo đã ăn sâu vào đời sống văn hóa của cư dân từ bao đời.

Năm 2014, chùa Phật Tích được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt. Đây không chỉ là sự ghi nhận về giá trị kiến trúc hay lịch sử, mà còn khẳng định vị trí của Phật Tích trong hệ thống di sản văn hóa Phật giáo Việt Nam. Ngôi chùa lưu giữ hai nhóm bảo vật quốc gia: Tượng Phật A di đà bằng đá xanh và Tượng 10 linh thú đá có niên đại từ thời Lý — những hiện vật mang giá trị lịch sử, nghệ thuật và tâm linh không thể thay thế.

Ông Lê Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Phật Tích, Phó Trưởng Ban Tổ chức lễ hội, nhận định lễ hội khánh hoa mẫu đơn là "sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống, là sản phẩm du lịch văn hóa tâm linh đặc trưng của miền Kinh Bắc". Câu nói ấy gói gọn ý nghĩa của một ngày hội không chỉ thuộc về tín ngưỡng, mà còn thuộc về bản sắc văn hóa của cả một vùng đất.

Nghi lễ mở màn mùa xuân

Lễ hội khánh hoa mẫu đơn Xuân Bính Ngọ 2026 được tổ chức trong hai ngày 19 và 20 tháng 2 (tức mùng 3 và 4 Tết). Chương trình được chuẩn bị bài bản, trang nghiêm với nghi thức dâng hương, tế lễ, khai hội, khai trương trưng bày hoa mẫu đơn và lễ cầu quốc thái dân an. Mỗi nghi lễ đều mang đậm dấu ấn Phật giáo — từ hương trầm tỏa khói linh thiêng đến lời cầu nguyện hòa bình gửi gắm qua tượng Phật A di đà bằng đá xanh, bảo vật quốc gia đã chứng kiến bao đời người đến chiêm bái.

Phần hội cũng không kém phần sôi động với những hoạt động đậm bản sắc miền Kinh Bắc: hát quan họ trên thuyền lướt nhẹ trên hồ Đông, hát quan họ trên sân khấu, thi tổ tôm điếm, bóng chuyền hơi và đấu vật. Đó là những sinh hoạt văn hóa gắn liền với đời sống tinh thần của người dân vùng này, được gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ.

Dòng người trở về

Sáng ngày chính hội mùng 4 Tết, khắp các ngả đường dẫn về chùa Phật Tích chật kín người. Họ đến từ Hà Nội, từ Hải Phòng, từ các tỉnh lân cận — tất cả hội tụ về một điểm chung. Chị Nguyễn Thị Linh, du khách đến từ Hải Phòng, chia sẻ: "Nhiều năm nay, năm nào tôi cũng trảy hội chùa Phật Tích cầu bình an, may mắn cho cả gia đình".

Câu nói giản dị ấy hé lộ một chân lý: lễ hội Phật Tích không chỉ là sự kiện văn hóa, mà còn là nơi người ta tìm về với cội nguồn tâm linh. Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, việc được bước chân vào không gian cổ tích giữa mùa xuân, được chiêm ngưỡng bảo vật quốc gia, được lắng mình trong không gian lễ hội bình yên — đó là một nhu cầu thực sự của tâm hồn người Việt.

Ngoài giá trị tâm linh, chùa Phật Tích còn có không gian rộng rãi, nhiều cảnh đẹp. Du khách vừa được lễ phật, vừa được thưởng ngoạn cảnh sắc đầu năm mới, vừa được hòa mình vào không khí lễ hội rộn ràng của vùng Kinh Bắc.

Tổ chức khoa học, lễ hội văn minh

Năm nay, lượng du khách đến Phật Tích đông hơn mọi năm. Tuy nhiên, theo ghi nhận của báo Bắc Ninh, người dân trảy hội văn minh, không ồn ào, không chen lấn. Điều ấy không tự đến — đó là kết quả của một công tác tổ chức được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Xã Phật Tích huy động 180 chiến sĩ công an và dân quân tự vệ tham gia giữ gìn an ninh trật tự. Các phương án điều tiết phân luồng giao thông, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, niêm yết giá dịch vụ và quản lý tiền công đức đều được triển khai đồng bộ. Khu vực kinh doanh được quy hoạch riêng biệt, không có tình trạng lấn chiếm đường lên núi. Ban Tổ chức đặc biệt chú trọng nâng cao hình ảnh điểm đến du lịch văn hóa tâm linh, tạo ấn tượng tốt với du khách, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và giữ gìn giá trị di sản.

Mùa xuân Kinh Bắc bắt đầu từ đây

Phật Tích được xem là lễ hội mở màn cho mùa lễ hội Xuân Bính Ngọ 2026 của toàn tỉnh Bắc Ninh. Sau lễ hội Phật Tích, các địa phương trong tỉnh tiếp tục bước vào mùa lễ hội với hàng loạt hoạt động văn hóa - tín ngưỡng đặc sắc: hội rước pháo làng Đồng Kỵ, hội Lim, lễ hội Xương Giang, hội đền Bà Chúa Kho, hội Cầu Vồng… Mỗi lễ hội là một nét văn hóa độc đáo, góp phần làm nên bức tranh mùa xuân mang đậm bản sắc Bắc Ninh - Kinh Bắc.

Trong bức tranh ấy, Phật Tích giữ một vị trí đặc biệt. Không chỉ bởi giá trị lịch sử và tâm linh của ngôi chùa, mà còn bởi sức hút bền bỉ mà nơi đây tạo ra — sức hút của một di sản sống, nơi truyền thống Phật giáo Việt Nam hòa quyện cùng đời sống cộng đồng, nơi mỗi mùa xuân lại chứng kiến hàng nghìn con người tìm về với nhau trong sự tôn trọng, trân trọng và yêu thương.

Hai ngày lễ hội khánh hoa mẫu đơn đã khép lại, nhưng dư âm của nó còn kéo dài trong tâm trí mỗi du khách. Hoa mẫu đơn nở rồi sẽ tàn, nhưng giá trị di sản mà Phật Tích lưu giữ — từ hai bảo vật quốc gia thời Lý đến truyền thống lễ hội đậm bản sắc — vẫn tiếp tục tỏa sáng, nối dài qua các thế hệ, như một lời nhắc rằng cội nguồn văn hóa và tâm linh luôn là điểm tựa vững chắc cho mỗi người trên hành trình đời mình.