Phật giáo - Cốt cách tinh thần của đất nước Lào

Trên cao nguyên Trung Phần Lào, mỗi buổi sáng sớm, tiếng mõ vang lên từ những ngôi chùa cổ kính bên sông Mekong, như lời nhắc nhở về một đức tin đã theo chân người Lào suốt bảy thế kỷ. Phật giáo không chỉ là tôn giáo — mà là cốt cách, là linh hồn của một dân tộc.

Từ miền đất Phật giáo đến quốc gia Lào Lạn Xạng

Phật giáo tiểu thừa được truyền bá vào Lào từ rất sớm, trước cả khi quốc gia Lào Lạn Xạng thống nhất ra đời. Các ngôi chùa đầu tiên mọc lên dọc theo những con sông lớn — những tuyến giao thông đường thủy thuận lợi đã đưa đạo Phật đến với các Mường cổ đại. Phải đến đầu thế kỷ XIV, dưới thời vua Chậu Phạ Ngum, đạo Phật mới chính thức được đưa lên vai trò quốc giáo, trở thành một trong những trụ cột củng cố sự thống nhất đất nước về mặt tinh thần.

Theo Đại tá, TS Sạ Vẻng Đen Na Môn, nguyên Chính ủy Trường Văn hóa Dân tộc Quân đội Nhân dân Lào, điều đặc biệt trong tiến trình Phật hóa xứ Lào là sự hòa quyện tự nhiên giữa đạo Phật và các tín ngưỡng dân gian bản địa. Dù Phật giáo là quốc giáo từ 700 năm trước, các đạo trì không hề có sự đối kháng, ngược lại còn bổ trợ lẫn nhau trong đời sống tâm linh người Lào.

Chùa - Trung tâm đa chức năng của cộng đồng bản làng

Đến Lào mà không bước vào một ngôi chùa, người ta chưa thể hiểu hết về đời sống người Lào. Đại tá Sạ Vẻng Đen Na Môn nhấn mạnh: ngôi chùa ở Lào không đơn thuần là nơi thờ Phật, mà là "trường học, là bệnh viện, là nơi tu thân tích cực, là nơi hội hè đình đám và là nơi bảo tồn phát triển văn hóa của cộng đồng".

Đây là trung tâm đoàn kết hài hòa của các bộ tộc Lào. Muốn hiểu giá trị văn hóa truyền thống của họ, chỉ cần quan sát các lễ hội trong chùa — nơi thể hiện rõ nét cách người Lào ăn, mặc, tiếp xúc và cúng bái. Trẻ em từ nhỏ được đưa đến chùa học chữ, học đạo lý; người lớn đến chùa cầu an, cầu phước; cộng đồng tập hợp tại đây trong các dịp lễ hội trọng đại. Ngôi chùa Lào chính là hình ảnh thu nhỏ của cả xã hội.

Khi đức Phật và thần linh cùng ngự

Điều độc đáo nhất trong đời sống tâm linh người Lào là sự kết hợp giữa đạo Phật và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thờ ma. Người Lào tin rằng mọi thực thể đều có linh hồn, và mỗi con người có nhiều vía (được gọi là Khuăn). Khi người nào đó ít nhất có một vía bị lạc, người đó sẽ ốm đau, bệnh tật.

Từ niềm tin ấy, nghi lễ buộc chỉ cổ tay (Ba Xỉ Xu Khuăn) ra đời như một thực hành tâm linh phổ biến. Khi đứa trẻ mới sinh, khi ai đó trong gia đình đi xa hoặc trở về, đến Tết Bun Pi May, hay khi có khách quý — người Lào đều tổ chức lễ buộc chỉ. Sợi chỉ được buộc vào cổ tay người thụ lễ với ý nghĩa "cột vía vào thể xác để vía khỏi thất lạc". Đạo Phật dạy người ta làm điều thiện, tránh điều ác; còn tín ngưỡng dân gian giúp họ cảm thấy được bảo vệ, an toàn trước những thế lực vô hình. Hai hệ thống tín ngưỡng này không mâu thuẫn mà bổ trợ cho nhau, tạo nên một nền tảng tâm linh toàn diện.

Đạo Phật trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

Phật giáo không chỉ định hình đời sống văn hóa thường nhật mà còn góp phần vào sự nghiệp giải phóng đất nước. Tổng Bí thư Kaysone Phomvihane từng khẳng định vào năm 1975 rằng: "Niềm tự hào trong cuộc đấu tranh kiên cường của dân tộc ta là vai trò của các vị sư sãi, đã đoàn kết đạo lý nhà Phật với lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc cao cả, góp phần quan trọng vào sự nghiệp cứu nước."

Lời phát biểu của vị Tổng Bí thư lập quốc cho thấy: các nhà sư Lào không đứng ngoài cuộc chiến giành độc lập, mà họ là một phần của nó. Các ngôi chùa trở thành nơi tập hợp quần chúng, truyền bá tinh thần yêu nước bên cạnh giáo lý từ bi. Đạo Phật với giá trị từ bi, hỉ xả, nhân từ, bác ái đã trở thành sợi dây liên kết tinh thần trong hành trình đấu tranh chung của các bộ tộc Lào.

Giá trị Phật giáo trong thời kỳ đổi mới

Trong bối cảnh Lào đẩy mạnh công cuộc đổi mới, những giá trị truyền thống từ Phật giáo đang được Đảng, Nhà nước và nhân dân các bộ tộc chú trọng phát huy. Phật giáo dạy con người sống trung thực, thật thà, không tham lam lấy của người khác — những đạo lý từ bi bác ái ấy trở thành "yếu tố tạo nên mối quan hệ tốt đẹp giữa người với người trong xã hội, trong hoạt động lao động, trao đổi, sản xuất".

Xu hướng du lịch chữa lành kết hợp sức khỏe tinh thần và trải nghiệm du lịch tâm linh đang phát triển mạnh mẽ trong khu vực, cũng phản ánh sức hút của các giá trị Phật giáo đối với du khách hiện đại. Với Lào — nơi Phật giáo thấm đẫm vào mọi ngóc ngách đời sống — đây là lợi thế để phát triển du lịch tâm linh bền vững, nơi du khách không chỉ đến ngắm cảnh mà còn đắm mình trong không gian thiền định, nếm trà và tĩnh tâm giữa lòng di sản Phật giáo hơn 700 năm tuổi.

Cốt cách tinh thần không phai nhòa

Người Lào vẫn giữ gìn những giá trị tốt đẹp mà Phật giáo đã trao tặng qua bao thế hệ. Phật giáo đã trở thành giá trị văn hóa tinh thần của nhân dân các bộ tộc Lào — sức mạnh vô giá trong công cuộc xây dựng đất nước theo mục tiêu: "Đất nước vững mạnh, nhân dân giàu có, xã hội đoàn kết hài hòa, dân chủ, công bằng và văn minh."

Điều đáng suy ngẫm là bài học từ Lào: một tôn giáo không cần tách biệt khỏi đời sống để tồn tại, mà ngược lại, khi hòa quyện sâu đậm với văn hóa bản địa, đạo Phật đã trở thành một phần máu thịt của dân tộc. Đó là lý do vì sao dù trải qua bao biến cố lịch sử, cốt cách tinh thần ấy vẫn nguyên vẹn — không phải vì sự bảo tồn cứng nhắc, mà vì sự sống động trong đời thường của người dân.