KINH BỐN LÃNH VỰC QUÁN NIỆM

── KINH BỐN LÃNH VỰC QUÁN NIỆM ── Tôi đã nghe như sau. Hồi đó Đức Phật ở tại ấp phố Kam-mat-sa-đam-ma, thuộc xứ Kuru. Một hôm, Đức Thế Tôn bảo các đại chúng rằng: Có một con đường có thể giúp chúng sanh thực hiện được thanh tịnh, vượt khỏi sự lo lắng sợ hãi, diệt trừ được khổ não, chấm dứt được khóc than và đạt tới chánh pháp. Con đường ấy là con đường an trú trong bốn lãnh vực quán niệm. Nếu các Đức Như Lai thời quá khứ đã từng đạt tới quả vị chánh giác, không còn vướng mắc vào bất cứ gì, đó cũng là nhờ lập tâm an trú trong bốn lãnh vực quán niệm. Nương theo bốn lãnh vực quán niệm, các Ngài đã đoạn trừ được năm sự ngăn che, thanh lọc được những cấu uế của tâm thức, vượt được tình trạng ốm yếu của tuệ giác, tu tập theo bảy yếu tố giác ngộ và đạt tới quả vị giác ngộ chân chính cao nhất. Các Đức Như Lai của thời vị lai cũng sẽ nhờ lập tâm an trú trong bốn lãnh vực quán niệm mà đạt tới quả vị chánh giác, không còn vướng mắc vào bất cứ gì. Nương theo bốn lãnh vực quán niệm, các Ngài sẽ đoạn được năm sự ngăn che, thanh lọc được cấu uế của tâm thức, vượt được tình trạng ốm yếu của tuệ giác, tu tập theo bảy yếu tố giác ngộ và đạt tới quả vị giác ngộ chân chính cao nhất. Như Lai sở dĩ đạt tới được quả vị chánh giác, không còn vướng mắc vào bất cứ gì, cũng là nhờ lập tâm an trú trong bốn lãnh vực quán niệm. Nương theo bốn lãnh vực quán niệm, các Đức Phật đã đoạn được năm sự ngăn che, thanh lọc được cấu uế của tâm thức, vượt được tình trạng ốm yếu của tuệ giác, tu tập theo bảy yếu tố giác ngộ và đạt tới quả vị giác ngộ chân chính cao nhất. Bốn lãnh vực an trú trong quán niệm là gì? Đó là an trú trong bốn phép quán thân như thân, quán cảm thọ như cảm thọ, quán tâm như tâm và quán pháp như pháp. *** An trú trong phép quán thân như thân là sao? Vị hành giả đi biết là mình đi, đứng biết là mình đứng, ngồi biết là mình ngồi, nằm biết là mình nằm, đi ngủ biết mình đi ngủ, thức giấc biết mình thức giấc, ngủ hay thức biết mình ngủ hay thức. Như thế vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân bằng cách có ý thức rõ ràng về những tư thế và động tác của thân thể như đi ra đi vào, cúi xuống, ngẩng lên, duỗi ra, co vào. Khi mặc áo tăng-già-lê, khi cầm y bát, khi đi, đứng, nằm, ngồi, khi nói năng, khi im lặng, vị ấy đều biết phát khởi ý thức một cách khéo léo, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân mỗi khi thấy phát sinh một tâm niệm ác, bất thiện, liền sử dụng một tâm niệm thiện để đối trị, tiêu diệt và đoạn dứt tâm niệm ác kia. Như một người thợ mộc hay một thợ mộc tập sự giăng sợi dây mực theo thanh gỗ và dùng một lưỡi rìu bén đẽo cho thanh gỗ ngay thẳng, vị hành giả khi thấy một niệm ác sinh khởi liền sử dụng một niệm lành để đối trị, tiêu diệt và cắt dứt niệm ác kia. Như thế vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân ngậm khít hai hàm răng lại, lưỡi áp vào nóc họng, lấy tâm mà chế ngự tâm, đối trị tâm, tiêu diệt và đoạn dứt tâm. Như hai người lực sĩ nắm lấy một người sức yếu, chế ngự hoàn toàn người này một cách tự do, vị ấy ngậm khít hai hàm răng lại, để lưỡi trên nóc họng, lấy tâm mà chế ngự tâm. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân khi thở vào biết là mình đang thở vào, khi thở ra biết là mình đang thở ra, khi thở vào một hơi dài biết là mình đang thở vào một hơi dài, khi thở ra một hơi dài biết là mình đang thở ra một hơi dài, khi thở vào một hơi ngắn biết là mình đang thở vào một hơi ngắn, khi thở ra một hơi ngắn biết là mình đang thở ra một hơi ngắn, có ý thức về toàn thân trong khi thở vào, có ý thức về toàn thân trong khi thở ra, có ý thức là mình đang làm dừng lại những vận hành của thân thể khi thở vào, có ý thức là mình đang làm dừng lại những vận hành của thân thể khi thở ra. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân, nhờ xa lìa nếp sống ngũ dục mà niềm hỷ lạc được phát sinh và thấm nhuần đầy dẫy trong châu thân. Trong thân thể này niềm hỷ lạc phát sinh ấy không chỗ nào là không phổ biến, như một người hầu tắm sau khi bỏ bột tắm vào chậu, nhồi bột tắm ấy vào nước, cho đến khi cục bột tắm không có chỗ nào là không thấm nhuần chất nước. Vị hành giả cảm thấy niềm vui do sự xa lìa mà phát sinh đầy dẫy trong thân thể mình, không chỗ nào là không thấm nhuần. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân, thấy niềm hoan hỷ do định phát sinh thấm nhuần đầy dẫy trong thân thể mình; trong thân thể niềm hoan hỷ do định phát sinh ấy không chỗ nào không phổ biến. Như một dòng suối trong núi, trong sạch không ô nhiễm, chảy ra đầy dẫy khắp cả bốn mặt: những nơi không có nẻo để nước chảy vào thì nước của dòng suối ấy từ dưới phun lên, thấm nhuần núi non, không chỗ nào là nước không chảy đến. Cũng như thế niềm hoan hỷ do định phát sinh thấm nhuần vào khắp thân thể của vị hành giả, không chỗ nào là không phổ biến. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân, thấy niềm hoan lạc phát sinh do sự vắng mặt của hoan hỷ được thấm nhuần đầy dẫy khắp thân thể: trong thân thể của vị hành giả này không có chỗ nào là niềm an lạc phát sinh ra do sự vắng mặt của hoan hỷ ấy không thấm nhuần đầy dẫy, như các loại sen xanh, sen hồng, sen đỏ, sen trắng sinh ra từ trong nước, lớn lên từ trong nước, rễ sen, ngó sen, lá sen, hoa sen đều thấm nhuần chất nước không có chỗ nào là nước không thấm nhuần. Như thế, niềm an lạc phát sinh từ sự vắng mặt của hỷ thấm nhuần vào toàn thân của vị hành giả không nơi nào mà niềm an lạc ấy không phổ biến. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân lấy tâm thanh tịnh và sự lý giải của mình mà bao trùm cả thân thể mình làm cho toàn thân thể mình không có chỗ nào không được bao trùm bởi tâm thanh tịnh ấy, cũng như một người kia choàng lên một cái áo dài tới bảy hoặc tám sải; từ đầu tới chân, không chỗ nào mà thân thể không được chiếc áo bao phủ. Vị hành giả kia cũng như thế, lấy tâm thanh tịnh mà bao phủ toàn vẹn thân thể của mình, chẳng nơi nào của cơ thể mà không được che chở. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân, quán niệm về sự quang minh, biết tiếp nhận, hành trì và tưởng nhớ đến sự quang minh, từ trước ra sau cũng vậy, từ sau ra trước cũng vậy, từ ngày đến đêm cũng vậy, từ đêm đến ngày cũng vậy, từ dưới lên trên cũng vậy, từ trên xuống dưới cũng vậy, tâm không điên đảo, không bị ràng buộc, tu tập theo pháp môn về quang minh, rốt cuộc tâm sẽ không bị ám chướng che lấp. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân biết khôn khéo tiếp nhận quán tướng, biết khôn khéo duy trì đối tượng quán niệm. Như một người đang ngồi quán sát một người đang nằm hay một người đang nằm quán sát một người đang ngồi, vị hành giả ấy cũng khôn khéo tiếp nhận quán tướng và biết khôn khéo duy trì đối tượng quán niệm. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân biết rõ thân này chỉ tồn tại tùy thuộc theo giá trị thật của những yếu tố cấu tạo nên nó, từ đỉnh đầu tới gót chân, thấy toàn thân đầy dẫy những yếu tố bất tịnh. Trong thân thể này của ta có tóc, lông, móng tay, răng, da thô, da mịn, thịt, gân xương, trái tim, thận gan, phổi, ruột già, ruột non, mật, bao tử, phân, óc, màng óc, nước mắt, mồ hôi, đàm, nước bọt, mủ, máu, mỡ, tủy, bong bóng, nước tiểu… Như một cái thùng đựng đầy các loại hạt giống, người có mắt thì có thể thấy được rõ ràng đây là hạt lúa, đây là hạt kê, đây là hạt cải… Vị hành giả theo dõi thân này, biết rõ thân này chỉ tồn tại tùy thuộc theo giá trị thật của những yếu tố tạo nên nó, từ đỉnh đầu tới gót chân, thấy đầy dẫy những yếu tố bất tịnh. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân, quán sát những yếu tố cấu tạo nên thân: trong thân thể của ta đây có yếu tố đất, có yếu tố nước, có yếu tố lửa, có yếu tố gió, có yếu tố hư không, có yếu tố tâm thức. Cũng như một người đồ tể, sau khi đã giết con bò và lột da nó, đem bày thịt bò ra trên đất thành sáu phần, vị hành giả cũng quán sát sáu yếu tố tạo nên cơ thể của mình như thế. Trong thân thể của ta, đây là yếu tố đất, đây là yếu tố nước, đây là yếu tố lửa, đây là yếu tố gió, đây là yếu tố hư không, đây là yếu tố tâm thức. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân, quán thân người chết, sau một hoặc hai ngày cho đến sáu bảy ngày, bị diều quạ mổ rút, bị lang sói xé ăn, sau khi được hỏa thiêu hay chôn vùi dưới đất thì bị hoặc sình thối hoặc mục nát… Vị hành giả ấy thấy như thế rồi tự so sánh với thân thể mình: thân thể của ta bây giờ đây rồi cũng sẽ như thế, cũng sẽ trải qua những giai đoạn như thế, rốt cuộc không thể tránh thoát được. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân trong khi quán niệm thấy được một bộ xương sắc xanh, mục nát, bị gặm nhấm nửa chừng, nằm một đống trên mặt đất. Thấy như thế, vị ấy tự so sánh với thân thể mình: thân thể ta bây giờ đây rồi cũng sẽ như thế, cũng sẽ trải qua những giai đoạn như thế, rốt cùng không thể tránh thoát được. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân khi quán niệm thấy được một thi hài không có da, thịt, máu, huyết, các khúc xương chỉ còn dính vào nhau bằng những sợi gân. Thấy như thế vị ấy tự so sánh với thân thể mình: thân thể ta bây giờ đây rồi cũng sẽ như thế, cũng sẽ trải qua những giai đoạn như thế, rốt cùng không thể tránh thoát được. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân trong khi quán niệm thấy được các khúc xương phân tán mỗi khúc một phía: xương chân, xương ống chân, xương đùi, xương chậu, xương sống, xương vai, xương cổ, đầu lâu… mỗi thứ một nơi. Thấy như thế vị ấy tự so sánh với thân thể mình: thân thể ta bây giờ đây rồi cũng sẽ như thế, cũng sẽ trải qua những giai đoạn như thế, rốt cùng không thể tránh thoát được. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân trong khi quán niệm thấy được những khúc xương trắng như vỏ ốc, xanh như chim bồ câu, đỏ như phết màu, hư hoại và nát vụn ra như bột. Thấy như thế vị ấy tự so sánh với thân thể mình: thân thể ta bây giờ đây rồi cũng sẽ như thế, cũng sẽ trải qua những giai đoạn như thế, rốt cùng không thể tránh thoát được. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân trong khi quán niệm thấy được một thi hài đã thối rữa, bốc mùi hôi thối, có những con giòi đang bò lổm ngổm. Thấy như thế vị ấy tự so sánh với thân thể mình: thân thể ta bây giờ đây rồi cũng sẽ như thế, cũng sẽ trải qua những giai đoạn như thế, rốt cùng không thể tránh thoát được. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Lại nữa này các vị, vị hành giả quán thân như thân trong khi quán niệm thấy được một thi hài đã bị hỏa thiêu, chỉ còn lại tro bụi và xương vụn. Thấy như thế vị ấy tự so sánh với thân thể mình: thân thể ta bây giờ đây rồi cũng sẽ như thế, cũng sẽ trải qua những giai đoạn như thế, rốt cùng không thể tránh thoát được. Như thế, vị hành giả quán thân như thân, bên trong cũng như bên ngoài, thiết lập chánh niệm nơi thân, có biết, có thấy, có sáng, có đạt, đó gọi là vị hành giả quán thân như thân. Như vậy, các vị, vị hành giả quán thân như thân, quán sát thân như một đối tượng bất tịnh, từ đó phát sinh chánh niệm, thấu hiểu được bản chất của thân, từ đó đạt được sự giải thoát.